{"id":14803,"date":"2021-04-09T11:07:42","date_gmt":"2021-04-09T07:07:42","guid":{"rendered":"https:\/\/aranxeber.com\/?p=14803"},"modified":"2021-04-29T12:53:56","modified_gmt":"2021-04-29T08:53:56","slug":"vusal-qasimli-iqtisadi-artimin-sur%c9%99tl%c9%99ndirilm%c9%99si-imkanlari-genisdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aranxeber.com\/?p=14803","title":{"rendered":"V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131: \u0130qtisadi art\u0131m\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si imkanlar\u0131 geni\u015fdir"},"content":{"rendered":"\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun \u201cQlobal \u0130qtisadi M\u0259nz\u0259r\u0259\u201d hesabat\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m\u0131n 2021-ci ild\u0259 2,3 faiz, 2022-ci ild\u0259 is\u0259 1,7 faiz olaca\u011f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, qurumun daha \u00f6nc\u0259 oktyabrda a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 hesabata g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n 2021-ci il \u00fczr\u0259 iqtisadi art\u0131m g\u00f6st\u0259ricisi t\u0259qrib\u0259n 2 faiz proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.  <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"http:\/\/aranxeber.com\">Aranxeber<\/a>  \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin (\u0130\u0130TKM) icra\u00e7\u0131 direktoru, iqtisad elml\u0259ri doktoru, professor V\u00fcsal Qas\u0131ml\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi art\u0131m potensial\u0131 bar\u0259d\u0259 AZ\u018fRTAC-a olan m\u00fcsahib\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259n milli prioritetl\u0259r \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanan iqtisadi inki\u015faf strategiyas\u0131 Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 perspektivl\u0259ri v\u0259d edir?<\/li><li>M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan\u0131m\u0131z\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Qaraba\u011f\u0131n azad edilm\u0259sind\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu, milli iqtisadi inki\u015faf v\u0259 ictimai h\u0259yat yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoyub. \u0130ndi Az\u0259rbaycan\u0131n regional g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi olaraq m\u00f6vqel\u0259rinin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, bu istiqam\u0259td\u0259 yeni normativin yarad\u0131lmas\u0131 qar\u015f\u0131da duran \u0259sas v\u0259zif\u0259dir.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aya adam g\u00f6nd\u0259rm\u0259k m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259dir, amma b\u0259lli bir \u201cresepti\u201d var. \u0130qtisadi art\u0131m\u0131n is\u0259 h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259rqli \u201cresepti\u201d i\u015fl\u0259nilm\u0259lidir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, Amerikan professoru Matt Andryus qeyd edir ki, iqtisadi art\u0131m kompleks problemdir v\u0259 onun h\u0259lli \u201cproblemin h\u0259r\u0259k\u0259t etdirdiyi v\u0259 t\u0259krarlara \u0259saslanan uy\u011funla\u015fma\u201d (PDIA \u2013 problem-driven iterative adaptation) yana\u015fmas\u0131 il\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Y\u0259ni iqtisadi art\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259 problemin d\u0259qiq diaqnozu qoyulmal\u0131d\u0131r, daha sonra problemin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn adaptiv strategiya i\u015fl\u0259nilm\u0259lidir. Koronavirus b\u00f6hran\u0131 yeni iqtisadi art\u0131m modelin\u0259 ke\u00e7id \u00fc\u00e7\u00fcn yax\u015f\u0131 imkanlar yarad\u0131b. Menecment \u00fczr\u0259 alim Con Kotter qeyd edir ki, b\u00f6hranlar d\u0259rin t\u0259\u015fkilati d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Dig\u0259r alim Kim Kameron da bildirir ki, institusional d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri \u0259sasland\u0131ran u\u011furlardan deyil, b\u00f6hranlardan \u0259ld\u0259 edil\u0259n n\u0259tic\u0259dir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, b\u00f6hrana imkan kimi baxmaq laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259 bir deyim var ki, b\u00f6y\u00fck h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir b\u00f6hrana ehtiyac var, lakin b\u00fct\u00fcn b\u00f6hranlar b\u00f6y\u00fck h\u00f6kum\u0259tl\u0259r yaratm\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Milli prioritetl\u0259r s\u0259n\u0259di \u0259sas\u0131nda iqtisadi art\u0131m probleminin dekonstruksiyas\u0131, y\u0259ni detallar\u0131na q\u0259d\u0259r x\u0131rdalanmas\u0131 vacibdir. Yaponlar\u0131n \u201cbe\u015f niy\u0259 sual\u0131\u201d v\u0259 ya \u201cbal\u0131q skeleti\u201d metodlar\u0131 il\u0259 problemin daxilin\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u0259hz bu yolla probleml\u0259rin k\u00f6k s\u0259b\u0259bl\u0259rini tap\u0131b m\u00fcalic\u0259 etm\u0259kl\u0259 \u201cToyota\u201d \u00f6z istehsal\u0131n\u0131 dem\u0259k olar ki, q\u00fcsursuz s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131ra bilib. 2010-cu ill\u0259rd\u0259 Harvard Universitetinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 Albaniya h\u00f6kum\u0259ti m\u0259hz bu metodologiyan\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 strategiya \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 geyim s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131n\u0131 t\u0259min edib. Bu zaman Prezidentin F\u0259rman\u0131nda g\u00f6st\u0259rildiyi kimi, iqtisadi strategiyan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na b\u00fct\u00fcn maraql\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259si il\u0259 inkl\u00fczivlik t\u0259min olunacaq. Strateji Yol x\u0259rit\u0259l\u0259rinin yaratd\u0131\u011f\u0131 institusional yadda\u015fa \u0259saslanaraq dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, iqtisadi art\u0131m\u0131n probleml\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259nd\u0259n sonra haradan ba\u015flamaq sual\u0131na cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u201c3 A\u201d (Authority, Acceptance, Ability) yana\u015fmas\u0131 t\u0259tbiq edil\u0259 bil\u0259r. Birincisi, iqtisadi art\u0131m\u0131n t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259lahiyy\u0259tin (authority) olmas\u0131 vacibdir, daha sonra b\u00fct\u00fcn maraql\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rin problemi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k icra etm\u0259si (acceptance), bir n\u00f6v sahiblik hissinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc is\u0259 imkanlar\u0131n (ability) olmas\u0131 \u015f\u0259rtdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu i\u015f\u00e7i qruplar\u0131 \u201cm\u00fczakir\u0259 \u015fura\u201dlar\u0131 (deliberation council) rolunu oynayaraq d\u00f6vl\u0259t, biznes v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 d\u0259y\u0259r z\u0259nciri \u00fczr\u0259 probleml\u0259ri x\u0131rdal\u0131\u011f\u0131na q\u0259d\u0259r a\u00e7a bil\u0259r. Asiyadak\u0131 \u201ciqtisadi m\u00f6c\u00fcz\u0259\u201d g\u00f6st\u0259r\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259si \u201cm\u00fczakir\u0259 \u015fura\u201dlar\u0131n\u0131n effektivliyini s\u00fcbut edib. 200-\u0259 q\u0259d\u0259r \u201cm\u00fczakir\u0259 \u015fura\u201ds\u0131 olan Yaponiyada h\u0259tta sumo g\u00fcl\u0259\u015finin probleml\u0259rini h\u0259ll ed\u0259n \u015fura da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Steykholder kapitalizminin ruhuna uy\u011fun olaraq b\u00fct\u00fcn maraql\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rin c\u0259lb olundu\u011fu i\u015f\u00e7i qruplar\u0131n iqtisadi probleml\u0259r\u0259 d\u0259qiq diaqnoz qoymaq imkanlar\u0131 var.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Strateji planla\u015fd\u0131rma v\u0259 \u00e7evik idar\u0259etm\u0259 aras\u0131nda balans nec\u0259 qurulacaq?<\/li><li>Britaniyan\u0131n Ba\u015f naziri olmu\u015f Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7il deyirdi ki, plan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259s\u0259 d\u0259, amma planla\u015fd\u0131rma vacibdir. Bel\u0259likl\u0259, Koreya Respublikas\u0131n\u0131n \u201ciqtisadi m\u00f6c\u00fcz\u0259sini\u201d planlar deyil, planla\u015fd\u0131rma prosesi \u00f6z\u00fc izah ed\u0259 bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki planla\u015fd\u0131rma prosesi b\u00fct\u00fcn steykholderl\u0259ri \u0259hat\u0259 edir, m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131r, ideyalar yaran\u0131r, v\u0259ziyy\u0259t \u00f6yr\u0259nilir, daha d\u00fczg\u00fcn q\u0259rarlar al\u0131n\u0131r. Milli prioritetl\u0259r \u0259sas\u0131nda 2021-2025-ci ill\u0259r \u00fczr\u0259 sosial-iqtisadi inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f\u00e7i v\u0259 alt i\u015f\u00e7i qruplar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, habel\u0259 akademik, biznes v\u0259 konsaltinq n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin, habel\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131n c\u0259lbi m\u0259hz sistemli planla\u015fd\u0131rma bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Koreyada iqtisadi art\u0131m\u0131n lideri Park \u00c7anq Hi v\u0259 Sinqapur m\u00f6c\u00fcz\u0259sinin atas\u0131 Li Kuan Yu m\u0259hz bu tip strateji planla\u015fd\u0131rman\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iribl\u0259r.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bununla yana\u015f\u0131, inki\u015fafa adaptiv v\u0259 \u00e7evik yana\u015fma da laz\u0131md\u0131r. Biz strateji planla\u015fd\u0131rma v\u0259 \u00e7evik idar\u0259etm\u0259 aras\u0131nda balans qurmal\u0131y\u0131q.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 nec\u0259 izah ed\u0259 bil\u0259rsiniz?<\/li><li>\u0130qtisadi art\u0131m\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si qar\u015f\u0131ya qoyulan \u0259sas v\u0259zif\u0259dir. \u0130qtisadi art\u0131m\u0131 co\u011frafi determinizm\u0259 v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011fa (path dependance) ba\u011flayanlar bu suala cavab ver\u0259 bilmirl\u0259r ki, nec\u0259 olur, Sinqapur v\u0259 Malayziya eyni h\u00f6vz\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fdikl\u0259ri halda f\u0259rqli art\u0131m templ\u0259ri ortaya qoyub. \u201cMill\u0259tl\u0259r niy\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcr?\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u018fc\u0259mo\u011flu v\u0259 Robinson iqtisadi art\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn institutlar\u0131n effektivliyini \u0259sas g\u0259tirirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Koreya, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015e\u0259rqi v\u0259 Q\u0259rbi Almaniyan\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259tta eyni co\u011frafiyada eyni mill\u0259tl\u0259r m\u00fcxt\u0259lif institutlar\u0131n t\u0259siri alt\u0131nda f\u0259rqli inki\u015faf s\u0259viyy\u0259l\u0259rin\u0259 malik olurlar. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, ist\u0259r strateji yol x\u0259rit\u0259l\u0259rind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 yeni milli prioritetl\u0259rd\u0259 intitusional islahatlara geni\u015f yer ayr\u0131l\u0131b. Amma eyni bir h\u00fcquqi rejim, valyuta, makroiqtisadi \u015f\u0259raiti olan bir \u00f6lk\u0259nin i\u00e7\u0259risind\u0259 h\u0259r n\u0259f\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n g\u0259lirin f\u0259rql\u0259nm\u0259si, misal \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u0130stanbul, \u0130zmir, Ankara v\u0259 Qarsda g\u0259lir s\u0259viyy\u0259l\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lifliyi m\u0259s\u0259l\u0259nin institutlar\u0131n effektivliyi il\u0259 tam izah edilm\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Harvard professoru Rikardo Hausman bu m\u0259s\u0259l\u0259nin izah\u0131n\u0131 ba\u015fqa bucaqdan verir. Hausmana g\u00f6r\u0259 iqtisadi art\u0131mda \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 kollektiv bilik v\u0259 bacar\u0131qlard\u0131r (personbayt). \u00c7\u00fcnki texnologiya ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atand\u0131r, \u0259sas bu texnologiyalardan istifad\u0259 etm\u0259yi bacaran insanlar\u0131n olmas\u0131d\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, personbayt\u0131 \u00e7ox olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b &#8211; kompleks m\u0259hsullar istehsal edirl\u0259r. Harvard Universitetinin hesablad\u0131\u011f\u0131 komplekslilik indeksi m\u0259hz bu prinsipin \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131r. \u00d6lk\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox kompleks m\u0259hsul istehsal ets\u0259, bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7ox nou-haudan istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu g\u00fcn bizim regionumuzda meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259zi b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r istehsal ed\u0259 bilir, amma neft-kimya m\u0259hsulu kimi kompleks m\u0259hsulu az \u00f6lk\u0259 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirir. Harvard Universitetinin t\u0259klif etdiyi metodologiya \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k olur ki, \u0259g\u0259r \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n komplekslilik s\u0259viyy\u0259si milli g\u0259lir s\u0259viyy\u0259sind\u0259n a\u015fa\u011f\u0131d\u0131rsa iqtisadi art\u0131m z\u0259ifl\u0259y\u0259c\u0259k. Bizim ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan komplekslilik indeksini milli g\u0259lir s\u0259viyy\u0259sin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 onu a\u015fmaqla iqtisadi art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bel\u0259likl\u0259, iqtisadi art\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn fundamental m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bunlard\u0131r: effektiv institutlar, texnologiya, m\u0259d\u0259ni kodlar\u0131n yenil\u0259nm\u0259si v\u0259 co\u011frafiyan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Onda sual yaran\u0131r. \u0130qtisadi komplekslilik indeksini nec\u0259 y\u00fcks\u0259ltm\u0259k olar?<\/li><li>Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox kollektiv nou-hauya malik olmaq, personbayt\u0131 art\u0131rmaq v\u0259 m\u00f6vcud sektorlar\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olan sektorlara ke\u00e7m\u0259kl\u0259 iqtisadi art\u0131m\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki biz \u201ca\u015fa\u011f\u0131da as\u0131lm\u0131\u015f meyv\u0259l\u0259ri\u201d (low-hanging fruits) d\u0259rm\u0259kl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 risk v\u0259 m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259 q\u0259na\u0259tl\u0259nmi\u015f olar\u0131q. Yox \u0259g\u0259r m\u00f6vcud iqtisadiyyat\u0131m\u0131za uy\u011fun g\u0259lm\u0259y\u0259n v\u0259 bilikl\u0259rimizi \u00fcst\u0259l\u0259y\u0259n sektorlara s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f etm\u0259k ist\u0259s\u0259k, qazanc\u0131m\u0131zla yana\u015f\u0131, riskl\u0259rimizi d\u0259 art\u0131ra bil\u0259rik. Bir s\u00f6zl\u0259, pomidor kimi az kompleks v\u0259 t\u0259yyar\u0259 kimi \u00e7ox kompleks m\u0259hsulun aras\u0131nda balansl\u0131 m\u00f6vqe tutma\u011f\u0131m\u0131z m\u0259sl\u0259h\u0259tdir ki, risk v\u0259 qazanc\u0131 tarazla\u015fd\u0131raq. \u0130qtisadi art\u0131m\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si v\u0259 diversifikasiya zaman alan prosesdir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, vaxt itirm\u0259d\u0259n Prezidentin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na uy\u011fun olaraq milli prioritetl\u0259rin \u0259sas\u0131nda yeni strategiya i\u015fl\u0259nilir.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u0259hsulun kompleksliliyi artd\u0131qca, onun istehsal\u0131n\u0131 daha az \u00f6lk\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir. Biz yaln\u0131z ba\u015fqalar\u0131n\u0131n daha az istehsal etdiyi v\u0259 daha \u00e7ox kompleks olan m\u0259hsullar\u0131 istehsal etm\u0259liyik ki, ixrac\u0131n diversifikasiyas\u0131na nail olaq. Professor Hausman qeyd edir ki, 1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Tayland v\u0259 Qana eyni inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olsa da, indiki f\u0259rql\u0259ri alt\u0131 d\u0259f\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259lib. \u00c7\u00fcnki Tayland m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 y\u00fcng\u00fcl s\u0259naye, daha sonra elektronika v\u0259 ma\u015f\u0131nqay\u0131rma sah\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7id etm\u0259yi bacard\u0131, Qana is\u0259 yerind\u0259 sayd\u0131. 1971-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra xarici yard\u0131mlardan as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olan v\u0259 Kissincerin \u201cdibsiz s\u0259b\u0259t\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Banqlade\u015f bu g\u00fcn \u00c7ind\u0259n sonra ikinci \u0259n b\u00f6y\u00fck geyim ixracat\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilm\u0259yi bacar\u0131b.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sad\u0259c\u0259 bir h\u0259qiq\u0259ti q\u0259bul etm\u0259liyik ki, Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131nda dominant olan karbohidrogen sektorunun ba\u015fqa sah\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259si z\u0259ifdir v\u0259 buradak\u0131 nou-haunu ba\u015fqa sah\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259k imkan\u0131 m\u0259hduddur. M\u0259s\u0259l\u0259n, biz \u0259n m\u00fcasir neft texnologiyalar\u0131n\u0131 v\u0259 bilikl\u0259ri plastik s\u0259nayesind\u0259 istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259rik. Dubay\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, biz modern infrastruktur, ixtisasl\u0131 \u0259m\u0259k q\u00fcvv\u0259si v\u0259 \u0259lveri\u015fli biznes m\u00fchiti t\u0259klif etm\u0259kl\u0259 \u201c\u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n potensial t\u0259l\u0259bi\u201d (in advance of demand) yarada v\u0259 s\u0259rmay\u0259 c\u0259lb ed\u0259 bil\u0259rik. Vaxtil\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 neft t\u0259\u015fkil ed\u0259n Dubayda \u201cqara q\u0131z\u0131l\u201d\u0131n pay\u0131 haz\u0131rda 1 faiz\u0259 enib. Az\u0259rbaycan\u0131n \u201cQlobal R\u0259qab\u0259tlilik hesabat\u0131\u201dnda infrastruktura v\u0259 \u201cDoing Business\u201d hesabat\u0131nda is\u0259 \u0259lveri\u015fli biznes m\u00fchitin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya \u00fczr\u0259 ilk 30-luqda q\u0259rarla\u015fmas\u0131 bu bax\u0131mdan x\u00fcsusi qeyd olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Varl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, iqtisadi art\u0131m zaman\u0131 daha \u00e7ox diversifikasiyaya \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Burada bir inc\u0259 m\u0259qam var. \u0130nsanlar n\u0259 q\u0259d\u0259r dar ixtisasla\u015fmaya gets\u0259l\u0259r, iqtisadiyyatlar da bir o q\u0259d\u0259r diversifikasiya olacaq. Bel\u0259likl\u0259, mikro s\u0259viyy\u0259d\u0259 ixtisasla\u015fma makro s\u0259viyy\u0259d\u0259 diversifikasiyaya v\u0259 dem\u0259li, iqtisadi art\u0131ma g\u0259tirir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Yen\u0259 d\u0259 g\u0259lirik bilik iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259\u2026<\/li><li>Bir m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 var ki, biz xammal\u0131 son m\u0259hsula \u00e7evirm\u0259kl\u0259 paralel, h\u0259m d\u0259 bilikl\u0259rimizin \u00fcz\u0259rin\u0259 daha \u00e7ox bilik g\u0259tirm\u0259liyik. M\u0259s\u0259l\u0259n, me\u015f\u0259 il\u0259 z\u0259ngin olan Finlandiya n\u0259 oduncaq, n\u0259 d\u0259 ki, mebeld\u0259n deyil, daha \u00e7ox kompleks m\u0259hsullardan g\u0259lir g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Finl\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 klassik iqtisad\u00e7\u0131lar\u0131n dediyi kimi oduncaq, sonralar \u0259n\u0259n\u0259vi iqtisad\u00e7\u0131lar\u0131n m\u0259ntiqin\u0259 \u0259sas\u0259n a\u011fac materiallar\u0131 v\u0259 mebel istehsal etdikl\u0259ri halda, n\u0259hay\u0259td\u0259 a\u011fac k\u0259s\u0259n ma\u015f\u0131nlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259r\u0259k ma\u015f\u0131nqay\u0131rma s\u0259nayesin\u0259 ke\u00e7dil\u0259r. Harvard Universitetinin Art\u0131m Laboratoriyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Finlandiya bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 bacar\u0131q g\u0259tirdi, daha sonra da \u201cNokia\u201d telefonunun istehsal\u0131na ba\u015flad\u0131. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Finlandiya yaln\u0131z \u00f6z xammal\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u0259tirdiyi d\u0259y\u0259rl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259di, h\u0259m d\u0259 yeni sah\u0259l\u0259rd\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131 \u015fax\u0259l\u0259ndirm\u0259kl\u0259, personbaytlar\u0131n\u0131 art\u0131rmaqla inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259y\u0259 \u00e7evrildi. Bu, iqtisadi art\u0131m\u0131n inc\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259sidir. B\u00f6y\u00fck filosofumuz Nizami buna g\u00f6r\u0259 deyirdi ki, \u201cq\u00fcvv\u0259t elmd\u0259dir!\u201d Bizim \u0259sas s\u0259rv\u0259timiz, d\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n qeyd etdiyi kimi insan kapital\u0131d\u0131r. T\u0259hsil s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259k olan Almaniyan\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, iqtisadiyyat\u0131 \u015fax\u0259l\u0259ndir\u0259n pioner \u015firk\u0259tl\u0259r b\u0259z\u0259n beyini k\u0259nardan g\u0259tirirl\u0259r. El\u0259 \u201cSilikon vadisi\u201d d\u0259 bu bax\u0131mdan f\u0259rql\u0259nmir. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u201cbeyin ovu\u201dndad\u0131r, \u00e7\u00fcnki iqtisadi art\u0131m\u0131 personbaytlar \u2013 bilikli v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259li insanlar t\u0259min edir. M\u0259s\u0259l\u0259n, AB\u015e universitetl\u0259rind\u0259 xaricd\u0259 do\u011fulan professorlar \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. Bu bax\u0131mdan, biz miqrasiya siyas\u0259tini el\u0259 t\u0259nziml\u0259m\u0259liyik ki, beyin ax\u0131n\u0131na yol verm\u0259d\u0259n, \u0259ksin\u0259 beyin c\u0259lb ed\u0259 bil\u0259k ki, iqtisadi art\u0131m\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259k, \u00fcst\u0259lik modern t\u0259hsil v\u0259 t\u0259liml\u0259 bacar\u0131q, s\u0259ri\u015ft\u0259 v\u0259 bilikl\u0259rimizi art\u0131raq.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cFacebook\u201dun \u201cWhatsApp\u201d\u0131 almas\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259g\u0259r imkan varsa, haz\u0131r texnologiyalar\u0131 almaq daha s\u0259rf\u0259lidir, n\u0259inki onu yaratmaq. Bu g\u00fcn 50 milyard dollar\u0131 a\u015fan strateji ehtiyatlar\u0131m\u0131z imkan ver\u0259r ki, m\u00f6vcud texnologiyalar\u0131 personbayt\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 alaq. Ven\u00e7ur fondlar\u0131 bu sah\u0259d\u0259 \u00e7ox i\u015f g\u00f6r\u0259 bil\u0259r: bir platforma olaraq izafi maliyy\u0259ni biznes ideyalar\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259r. Bir s\u0131ra suveren fondlar bu sah\u0259d\u0259 investisiyalar qoymaqla innovativ inki\u015faf\u0131 d\u0259stkl\u0259yirl\u0259r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Bilik iqtisadiyyat\u0131nda istiqam\u0259tl\u0259ri nec\u0259 se\u00e7m\u0259liyik?<\/li><li>Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259tbiqi elm istiqam\u0259tind\u0259 getm\u0259si m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun olard\u0131, n\u0259inki fundamental. M\u0259s\u0259l\u0259n, bizim IT \u015firk\u0259tl\u0259rinin soft h\u0259ll\u0259r v\u0259 soft development, habel\u0259 platforma yaratmaq sah\u0259sind\u0259 daha \u00e7ox imkan\u0131 var, n\u0259inki \u201cTesla\u201dn\u0131n etdiyi kimi fundamental \u201cR&amp;D\u201d h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k. Biz haz\u0131r texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 getm\u0259liyik. Bu yax\u0131nlarda g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcm\u00fcz Az\u0259rbaycan\u0131n apar\u0131c\u0131 IT \u015firk\u0259tl\u0259ri d\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 dialoq quraraq biznes m\u00fchiti \u00fczr\u0259 n\u00f6vb\u0259ti islahatlar bar\u0259d\u0259 t\u0259klifl\u0259rini t\u0259qdim edibl\u0259r. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, informasiya v\u0259 rabit\u0259 xidm\u0259tl\u0259ri Az\u0259rbaycanda b\u00f6hrana q\u0259d\u0259rki m\u00fcdd\u0259td\u0259 ikir\u0259q\u0259mli art\u0131m g\u00f6st\u0259rib, ke\u00e7\u0259n il is\u0259 az da olsa b\u00f6y\u00fcy\u00fcb.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc S\u0259naye \u0130nqilab\u0131 M\u0259rk\u0259zinin afil\u0259edilmi\u015f qurumunu yaratmaqla Az\u0259rbaycan h\u0259m d\u0259 r\u0259qab\u0259t \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc olan bio, fiziki v\u0259 r\u0259q\u0259msal texnologiyalar sah\u0259sind\u0259 ixtisasla\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130\u0130TKM x\u0259rcl\u0259r-burax\u0131l\u0131\u015f v\u0259 tarazl\u0131q modell\u0259rinin \u0259sas\u0131nda sah\u0259l\u0259raras\u0131 v\u0259 m\u0259hsullararas\u0131 multiplikator effektl\u0259rini \u00f6yr\u0259nir. Amma iqtisadiyyat\u0131 canland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu kifay\u0259t etmir, h\u0259m d\u0259 bilikl\u0259rin \u2013 nou-haular\u0131n bir sah\u0259d\u0259n ba\u015fqas\u0131na transferini t\u0259min etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Texnologiyan\u0131n \u00fc\u00e7 komponenti var: al\u0259tin \u00f6z\u00fc, davran\u0131\u015f qaydas\u0131 v\u0259 personbayt, y\u0259ni s\u0259ri\u015ft\u0259 v\u0259 bilik. Al\u0259ti v\u0259 ondan davran\u0131\u015f qaydas\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k asand\u0131r, \u0259n \u00e7\u0259tini bilikl\u0259rin v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259l\u0259rin yay\u0131lmas\u0131d\u0131r, onun bir insandan ba\u015fqas\u0131na ke\u00e7ididir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Barselona futbol klubunda Barselona \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n olan futbol\u00e7ular dem\u0259k olar ki, yoxdur. Barselona klubunun sahibi futbol komandas\u0131n\u0131 nec\u0259 yaratma\u011f\u0131, y\u0259ni nou-haunu bilir. M\u0259hsulu nec\u0259 yaratma\u011f\u0131 bilm\u0259k m\u0259hsul \u00fc\u00e7\u00fcn resursdan daha vacibdir. Bel\u0259 olmasayd\u0131, m\u0259hdud v\u0259 \u0259lveri\u015fsiz \u015f\u0259rait\u0259 malik olan \u0130srail \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259razi c\u0259h\u0259td\u0259n 823 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck olan Rusiyaya aqrar m\u0259hsullar ixrac etm\u0259zdi. Bal\u0131q deyil, tilov v\u0259 ondan istifad\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131 daha vacibdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Bel\u0259likl\u0259, Prezident \u0130lham \u018fliyevin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi milli prioritetl\u0259r bir-birini tamamlay\u0131r\u2026<\/li><li>Ricardo Hausmann, Dani Rodrik v\u0259 Andres Velaskonun birg\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cArt\u0131m diaqnostikas\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, islahatlar biristiqam\u0259tli deyil, kompleks olanda, y\u0259ni \u0259n az\u0131ndan, ba\u015fl\u0131ca probleml\u0259ri aradan qald\u0131randa u\u011furlu olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00f6t\u0259n \u0259srin sonlar\u0131nda El Salvador v\u0259 Argentina \u00c7ilid\u0259ki islahatlar\u0131 t\u0259krarlasalar da, onlarda \u201c\u00c7ili m\u00f6c\u00fcz\u0259si\u201d ba\u015f verm\u0259di. Bir \u00f6lk\u0259d\u0259 eyni vaxtda b\u00fct\u00fcn fundamental \u015f\u0259rtl\u0259rin (\u0259lveri\u015fli biznes m\u00fchiti, sabitlik, \u0259dal\u0259tli m\u0259hk\u0259m\u0259, yax\u015f\u0131 infrastruktur, insan kapital\u0131, maliyy\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f v\u0259 sair) paralel m\u00f6vcudlu\u011fu iqtisadi art\u0131m\u0131 t\u0259min ed\u0259 bil\u0259r, \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n c\u0259mi birinin \u00f6d\u0259nm\u0259m\u0259si kifay\u0259tdir ki, iqtisadi art\u0131m dayans\u0131n. C\u0259mi bir sah\u0259d\u0259 idar\u0259etm\u0259 v\u0259 ya bazar u\u011fursuzlu\u011fu qalarsa, islahatlar\u0131n m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tin\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 yarana bil\u0259r.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu bax\u0131mdan Prezidentin be\u015f \u0259sas milli prioriteti paralel h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259yi tap\u015f\u0131rmas\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>\u0130qtisadi art\u0131m\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259rini nec\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr?<\/li><li>Bu il D\u00fcnya Bank\u0131 Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m\u0131n 2,8 faiz, g\u0259l\u0259n 3,9 faiz olaca\u011f\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131r. Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun (IMF) \u201cQlobal \u0130qtisadi M\u0259nz\u0259r\u0259\u201d hesabat\u0131na \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m\u0131n 2021-ci ild\u0259 2,3 faiz, 2022-ci ild\u0259 is\u0259 1,7 faiz olaca\u011f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Eyni zamanda, IMF Az\u0259rbaycanda cari \u0259m\u0259liyyatlar balans\u0131 \u00fczr\u0259 proqnozlar\u0131 da pozitiv\u0259 do\u011fru yenil\u0259yib. Bel\u0259 ki, cari \u0259m\u0259liyyatlar balans\u0131n\u0131n defisitinin \u00dcDM-\u0259 nisb\u0259ti 2021 v\u0259 2022-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00fcvafiq olaraq 3,6 v\u0259 4,4 faiz olaraq proqnozla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halda, yeni hesabatda m\u00fcvafiq defisit profisitl\u0259 \u0259v\u0259z olunmaqla 1,1 v\u0259 0,5 faiz \u0259traf\u0131nda qiym\u0259tl\u0259ndirilib.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Birincisi, iqtisadi art\u0131m\u0131n adekvatl\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, art\u0131m faizi m\u00fcqayis\u0259 oluna bil\u0259c\u0259k \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki analoji g\u00f6st\u0259rici il\u0259 tutu\u015fdurulmal\u0131d\u0131r v\u0259 ya art\u0131m\u0131n d\u00f6vl\u0259tin qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 uy\u011funlu\u011fu ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Milli prioritetl\u0259rd\u0259 qar\u015f\u0131ya qoyulan m\u0259qs\u0259d iqtisadi art\u0131m\u0131n y\u00fcks\u0259k trayektoriyaya ke\u00e7irilm\u0259sidir. \u0130kincisi, t\u0259diyy\u0259 balans\u0131n\u0131n tarazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 fiskal dayan\u0131ql\u0131l\u0131q bax\u0131m\u0131ndan iqtisadi art\u0131m\u0131n davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na bax\u0131lmal\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanda t\u0259diyy\u0259 v\u0259 fiskal balans son ill\u0259rd\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015fdir, eyni zamanda, neft amilinin t\u0259sirinin azalmas\u0131 trendin\u0259 uy\u011fun olaraq iqtisadi art\u0131m\u0131n dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni strategiyada f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, iqtisadi art\u0131m\u0131n inkl\u00fcziv olmas\u0131, y\u0259ni c\u0259miyy\u0259tin b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rinin iqtisadi art\u0131mdan faydalanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn imkanlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin aras\u0131nda iqtisadiyyat\u0131n inkl\u00fczivliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ilk \u00fc\u00e7l\u00fckd\u0259dir v\u0259 2030-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259halisinin BMT hesabat\u0131na \u0259sas\u0259n 600 min n\u0259f\u0259r artmas\u0131n\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq inkl\u00fczivliyin saxlan\u0131lmas\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259nir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, iqtisadi art\u0131m \u201cbaha ba\u015fa g\u0259lm\u0259li\u201d deyil.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi art\u0131m potensial\u0131n\u0131 post-pandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirsiniz?<\/li><li>Bizim fiskal f\u0259za imkan verir ki, xarici v\u0259 daxili borclanma h\u0259ddini a\u015fmadan, strateji obyektl\u0259ri milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin \u0259leyhin\u0259 \u0259ld\u0259n verm\u0259d\u0259n, devalvasiya v\u0259 vergi d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rini art\u0131rmaqla y\u00fck\u00fc \u0259halinin v\u0259 biznesin \u00fcz\u0259rin\u0259 qoymadan iqtisadi art\u0131m\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha rahat olaq. Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 IMF-nin yayd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259ri Sonali Das and Philippe Vingende olan bloqda da g\u00f6st\u0259rilirdi ki, postpandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 iqtisadi art\u0131m\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn fiskal f\u0259za \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259ndir. Az\u0259rbaycan\u0131n strateji valyuta ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u00dcDM-in 1,2 mislind\u0259 v\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259t borcunun is\u0259 iqtisadiyyat\u0131n be\u015fd\u0259 biri h\u0259ddind\u0259 olmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin d\u00f6vl\u0259tin dig\u0259r ehtiyatlar\u0131 fiskal f\u0259zan\u0131n \u0259lveri\u015fli miqyas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Bundan ba\u015fqa Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn ictimai-siyasi v\u0259 makroiqtisadi sabitlik, yax\u015f\u0131 infrastruktur, d\u00fcnyada 30 \u0259n yax\u015f\u0131 biznes m\u00fchitl\u0259rind\u0259n biri, y\u00fcks\u0259k savadl\u0131l\u0131q d\u0259r\u0259c\u0259si v\u0259 strateji investorlarla yax\u015f\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259n\u0259n\u0259si t\u0259min olunub.<\/li><\/ul>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Suvey\u015f kanal\u0131nda son insident \u015f\u0259rq-q\u0259rb da\u015f\u0131malar\u0131nda quru n\u0259qliyyat infrastrukturunun imkanlar\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131. \u00c7inin qatarla da\u015f\u0131malar\u0131 2020-ci ild\u0259 50 faiz v\u0259 2016-c\u0131 ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 7 d\u0259f\u0259, h\u0259tta bu ilin ilk iki ay\u0131nda \u00c7ind\u0259n Avropaya ged\u0259n qatarlar\u0131n say\u0131 \u0259vv\u0259lki ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 iki d\u0259f\u0259 art\u0131b. Avrasiyada quru da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti artd\u0131\u011f\u0131 bir halda Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin aktualla\u015fmas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n indiy\u0259d\u0259k tikdiyi \u018fl\u0259t q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259ki Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131, Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolu x\u0259tti, 6 beyn\u0259lxalq aeroport, minl\u0259rl\u0259 kilometr avtomobil v\u0259 d\u0259mir yollar\u0131 Prezident \u0130lham \u018fliyevin n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcdrikc\u0259sin\u0259 siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. N\u0259qliyyat-logistika sah\u0259sind\u0259 r\u0259qab\u0259t \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcm\u00fcz iqtisadi art\u0131mda \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc dey\u0259 bil\u0259r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qaraba\u011f\u0131n reinteqrasiyas\u0131 da iqtisadi art\u0131mda \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynayacaq. \u0130\u0130TKM-d\u0259 apar\u0131lan hesablamalar g\u00f6st\u0259rir ki, Qaraba\u011f\u0131n reinteqrasiyas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00dcDM 3 faiz, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 10,4 faiz, m\u0259d\u0259n\u00e7\u0131xarma s\u0259nayesi 5,3 faiz, emal s\u0259nayesi 4,3 faiz, turizm 5,5 faiz, n\u0259qliyyat xidm\u0259tl\u0259ri 4,9 faiz artacaq. Bizim hesablamalara \u0259sas\u0259n dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, regional kommunikasiyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 Az\u0259rbaycanda \u00dcDM-i 1,2 faiz art\u0131ra bil\u0259r. M\u00fcz\u0259ff\u0259r q\u0259l\u0259b\u0259miz iqtisadi art\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131b.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">F.Ruzvelt deyirdi ki, \u201ctarixd\u0259 durdu\u011fumuz n\u00f6qt\u0259 imkan v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rl\u0259 doludur\u201d, bu yax\u0131nlarda bu fikri IMF-nin r\u0259hb\u0259ri Kristalina Georgiyevna da t\u0259krarlad\u0131. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, Az\u0259rbaycan daha \u00e7ox imkanlara malikdir.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun \u201cQlobal \u0130qtisadi M\u0259nz\u0259r\u0259\u201d hesabat\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycanda iqtisadi art\u0131m\u0131n 2021-ci ild\u0259 2,3 faiz, 2022-ci ild\u0259 is\u0259 1,7 faiz olaca\u011f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, qurumun daha \u00f6nc\u0259 oktyabrda a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 hesabata g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n 2021-ci il \u00fczr\u0259 iqtisadi art\u0131m g\u00f6st\u0259ricisi t\u0259qrib\u0259n 2 faiz proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Aranxeber \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin (\u0130\u0130TKM) icra\u00e7\u0131 direktoru, iqtisad elml\u0259ri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5908,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[40,1,93,2],"tags":[],"class_list":["post-14803","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bash","category-inkishaf","category-iqtisadiyyat","category-olke"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14803","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14803"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14803\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14875,"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14803\/revisions\/14875"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14803"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14803"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aranxeber.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14803"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}